Hòn Chén, thờ Thiên Ya Na

Hòn Chén, thờ Thiên Ya Na là Thành hoàng làng. Có thể, trcn địa bàn làng Hải Cát mà nay người Việt sính sống, xưa kia vốn là nơi tụ cư và di tích thò Pồ Inư Nưgar của người Chăm, tuy nhiên, sau này ngưòi việt di cư vào sống chung, đồng hóa người Chăm thi nơi đây trỏ thành làng của người Việt và củng như ở nhiều noì khác, vị thần bản địa xa xưa trỏ thành vị thần bảo hộ – Thành hoàng của làng. Trong khi đó, ỏ núi Hòn Chén thờ sơn thần – Ngọc Trản Sơn thần. Chúng tôi chua thấy nơi nào đồng nhất Thiên Ya Na với thần núi, do vậy, như các nhà nghiên cứu Huế dự đoán, rất có thể đã có sự đồng hóa giữa Thiên Ya Na vdi Ngọc Trản sơn thần và Thiên Ya Na vói vị thế vị thần “mạnh hơn” đã thế chỗ và dẩy vị thần núi này xuống vị trí thứ yếu, nay chỉ còn một ban thò khiêm tốn ỏ bên ngoài điện Hòn Chén. Hơn thế nứa, theo các nhà nghiên cứu Huề, nhứng tư liệu cũ nhắc tói Ngọc Trản sơn thần ỏ Hòn Chén sớm hơn Thiên Ya Na.

>Khóa học Violympic:Xem tại đây

Nếu xem xét tù góc độ thực hành tín ngưỡng tôn giáo thì ỏ các đền điện tại Huế vẫn thuộc về hệ thống Tam Phủ, Tứ Phủ và do vậy khác biệt gần như hoàn toàn vói các đền diện thò Thiên Ya Na ở Trung Bộ. Về lễ hội, tại các điện, am, cảnh, ngoài rất nhiều ngày vía (Thánh đàn) mỗi tháng trong năm thì các đền, điện, am tHờ Mẩu ó Huế vẫn tuân thủ lịch tiết hai dịp lễ lớn theo kiểu “xuân rhu nhị kỹ’ đó là “Tháng tám giỗ Cha, Tháng Ba giỗ Mẹ”, trong đó ngày

  • tháng 3 âm lịch là ngày vía Thánh Mầu Thiên Ya Na là ngày hội lớn nhất.

>>Chia sẻ các bài giảng hay

Ngày vía Thiên Ya Na diễn ra đúng ngày 1 tháng 3 và kéo dài trong 3 ngày. Ngày đầu, đoàn rước bằng đường Thủy và bộ tụ hội về điộn Hòn Chén, ngày thứ hai tiến hành dại lễ tế Thánh Mẩu ỏ Hòn Chén, cuối buổi chiều ngày thứ hai và cả ngày thứ ba đoàn rước Mẩu trỏ về tuần du tại làng Hải Cát. Độc đáo hơn cả là đoàn rước của con nhang độ tủ tủ các điện, am, cảnh bằng thuyền trên sông Hưong tụ về điện Hòn Chén. Mỗi điện, am, cảnh như vậy người ta đều lập bàn thờ trên các đò, gọi là bằng. Có khi mỗi bằng ghép tử 2, 3 chiếc đò cho rộng và vứng chải, trên bằng lập bàn thờ Mâu. Trẽn dường rước tù Huế đén Hòn Chén dọc sông Hưcing, các bằng phải xếp thú tự trước sau: Đí đầu đoàn rước là thuyền đon của giám sát Thượng Ngàn dể mỏ đuòng, tiếp sau là bàng rước Mảu Thượng Ngàn và rước Quan Thánh để dẹp đuờng cho bằng của Thánh Mẫu và Hội đồng (Công đồng) đi. Theo sau bằng Thánh Mâu là bằng của Mâu Thủy Cung và các vị thần đi phò Thiền Ya Na. Trên đường từ Huế tới điện Hòn Chén, đoàn rước phải dùng lại ỏ chùa Thiên Mụ để cúng Mẹ, bỏi vì theo quan niệm dân gian Thánh Mầu Thiền Ya Na cũng đã từng giáng ỏ đây.

Trên các bằng, các ông đồng, Bà đồng cùng các con nhang đệ tử tổ chức cúng lễ, lên đồng, có ban nhạc văn đi kèm. Đoàn rước, một số con nhang đệ tứ ãn mặc quần áo các dân tộc thiểu số, như Tày, Nùng, Dao, Thái ổ rủng núi phía Bắc, Co tu, Vân Kiều, Tà ồi tử Trưòng Son – Tây Nguyên…, thể hiện Mẫu ỏ đây là toàn thể các dân tộc chứ không phải chi người Kinh. Điều này có cơ sổ tín ngưởng của nó, vì trong điện thẩn của Đạo Mẫu, có một số vị thần có nguồn gốc tù các dân tộc thiểu sổ ở miền núi

Trong hệ thống điện thần của Đạo Mẫu tam phủ, Tứ phủ có một số vị thần có nguồn gốc tủ các dân tộc thiểu số. Đây là hiện tượng khá dặc biệt, chỉ quan sát thấy trong tín ngưỡng thà Mẫu cùa người Việt. Điều này nói lên điều gì? Theo tôi, nó thể hiện sự gắn bó, tính dân chủ và bình đẳng, không kỳ thị giứa người Việt đa số ỏ đồng bằng và các dân tộc thiểu số ỏ vùng núi. Tinh thần này là hệ quả của mối tương tác về môi trường sống, sự gắn bó về đời sống kinh tế và sự nương tựa, đùm bọc nhau giủa các dân tộc trong sụ nghiệp dụng nước và giủ nước.

Cách phối thờ trong đình làng Hải Cát không giống vói các đình làng thờ Thành hoàng ổ nhiều noi khác. Điện thò trong đình thực sự là mồ hình co bản và thu nhỏ của điện thần thò Mẫu. Cao nhất là ban thà Tam Tòa Thánh Mầu, mà thần chủ là Thiên Ya Na, hai bên là Mẫu Thượng Ngàn và Mầu Thoải, Xung quanh và thấp hơn là ban thờ Thất Thánh, Quan Thánh, ban các vị thần khai canh. Phía ngoài có các ban thờ Ngũ Hành, Trung Thiên, thổ địa, ông Hô…

Đoàn rước Mẩu từ Hòn Chén đến đình làng Hảí Cát mang tính chất như dân làng đón Mẩu trở về- ở đây cả đêm và ngày hôm sau

(1) Ngô Đức Thịnh. Dạo Sỉău ỏ Việt Nam. Sdd.

diễn ra các nghi lễ tế, hầu đồng… Sau buổi tế đoàn ngưòi lại rước Mầu hồi loan điện Hòn Chén.

Lên dồng ỏ Huế về cơ bản giống như lên đồng ỏ Hà Nội và các đền điện thò Mâu Tam Phủ, TU Phủ ỏ Sài Gòn và các vùng phụ cận, tức hình thức nhập hồn của các thần linh Tứ Phủ vào thân xác các ông đồng, Bà đồng. Tuy nhiên, so với hai noi ỏ hai phía đát nước kể trôn, lên dồng ỏ Huế củng có những nét riêng, ỏ Hue có hai dạng lên đồng, đó là Hầu ỉễ và Hầu vui Hầu lễ là lần lượt các vị Thánh tư Phd nhập hồn vào thân xác các ông đồng, Bà đồng. Thường là hầu dơn, túc một người nhập đồng, giống như ó Bắc Bộ và Nam Bộ. Còn Hầu vui là các giá hầu ỏ các ban thò Cô, Cậu, Ồng Hoàng, thậm chí hầu cá các thần linh là tổ tiên, ruột thịt của những ông đồng, Bà đồng đă qua dời. Hầu vui có lúc trỏ thành các hình thức hầu tập thể, nhiều ngưòi cùng ốp đồng đúng ra nhảy múa. ỏ những ngày lễ, do nghi lỗ lên đồng diễn ra đồng loạt trên nhiều thuyền, do vậy, còn có hình thức Hầu âm, tức hầu không có đàn hát (chầu vãn), Hầu chim, túc chỉ ngồi nhập đồng, không được nhẩy múa.

 

No comments.

Leave a Reply